Του Κώστα Ράπτη
Ως πρώην υπουργός Αμύνης της Γερμανίας (κατά κοινή ομολογία, όχι επιτυχημένη), η Ούρσουλα φον ντερ Λάυεν αισθάνεται εξοικείωση με το χακί. Παραδόξως, όμως, το ίδιο συμβαίνει και με όλους τους συναδέλφους της στο Κολλέγιο των Επιτρόπων, αν κρίνουμε από τον «Οδικό Χάρτη για την Αμυντική Ετοιμότητα 2030» (Defence Readiness Roadmap 2030), που αυτοί ενέκριναν την Πέμπτη και προώθησαν στους Ευρωπαίους ηγέτες, εν όψει της επικείμενης συνεδριάσεως του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Πρόκειται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για πολεμικό σάλπισμα -με στόχο την Ρωσσία.
«Μέχρι το 2030, η Ευρώπη χρειάζεται μια αρκετά ισχυρά ευρωπαϊκή αμυντική στάση, για να αποτρέψει αξιοπίστως τους αντιπάλους της, καθώς και να ανταποκριθεί σε τυχόν επιθέσεις», αναφέρει το σχέδιο του κειμένου, το οποίο προηγουμένως συνεζητήθη από τους υπουργούς Αμύνης των «27» την Τετάρτη και σηματοδοτεί τον αυξανόμενο ρόλο της ΕΕ στις στρατιωτικές υποθέσεις, στο φόντο του πολέμου της Ουκρανίας, αλλά και των απαιτήσεων του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες εκ μέρους των συμμάχων.
«Αυταρχικά κράτη επιδιώκουν όλο και περισσότερο να παρεμβαίνουν στις κοινωνίες και τις οικονομίες μας», αναφέρει το σχέδιο, επισημαίνοντας ότι «οι παραδοσιακοί σύμμαχοι και εταίροι αλλάζουν επίσης την εστίασή τους σε άλλες περιοχές του κόσμου» (υπαινικτική αναφορά στις ασιατικές προτεραιότητες της Ουάσινγκτων, η οποία και θα πρέπει να «ελαφρυνθεί») και διαβεβαιώνοντας ότι «η αμυντική στάσις και οι δυνατότητες της Ευρώπης πρέπει να είναι έτοιμες για τα πεδία των μαχών του αύριο». «Μια στρατικοποιημένη Ρωσσία αποτελεί μια διαρκή απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια στο άμεσο μέλλον», τονίζει το 16σέλιδο έγγραφο, η ουσία του οποίου πάντως έγκειται στην προσπάθεια συγκεντρωποιήσεως του εξοπλιστικού κλάδου. Ενώ οι χώρες της ΕΕ αυξάνουν ραγδαίως τους αμυντικούς προϋπολογισμούς τους, μεγάλο μέρος αυτών των δαπανών «παραμένει συντριπτικώς εθνικό, οδηγώντας σε κατακερματισμό, πληθωρισμό κόσtoυς και έλλειψη διαλειτουργικότητος», αναφέρει ο Οδικός Χάρτης.
Το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ πιέζει τις πρωτεύουσες να αγοράζουν όπλα από κοινού και επιθυμεί τουλάχιστον το 40% των αμυντικών προμηθειών να αποτελούν κοινές συμβάσεις μέχρι το τέλος του 2027 -λιγώτερο από εν πέμπτον τώρα. Ο Οδικός Χάρτης θέτει επίσης τον στόχο τουλάχιστον το 55% των αγορών όπλων να προέρχεται από εταιρείες της ΕΕ και της Ουκρανίας έως το 2028 και τουλάχιστον το 60% έως το 2030.
Προκειμένου να καταστεί περισσότερο «εύπεπτο», καθ’ ότι υπεισέρχεται σε χώρο κατ’ εξοχήν απτόμενο της κυριαρχίας των κρατών μελών, το κείμενο υπογραμμίζει ότι οι επί μέρους χώρες θα διατηρήσουν τον έλεγχο της εθνικής τους αμύνης. Σε ένα νεύμα δε προς τα κράτη του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, η εστίασις προς την «εξ Ανατολών απειλή» μετριάζεται με την αποστροφή ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να ανεχθεί να παραμένει τυφλή στις απειλές που προέρχονται από άλλα μέρη του κόσμου», όπως η Μέση Ανατολή και η Αφρική.
Σε κάθε περίπτωση, στο κείμενο τονίζεται ότι η ΕΕ θα συντονισθεί στενώς με το ΝΑΤΟ. Άλλως τε, η δημοσιοποίησίς του συμπίπτει και με τον νέο «άνεμο» που πνέει από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού και αποτυπώνεται στην πιθανότητα αποστολής πυραύλων Tomahawk στην Ουκρανία, αλλά και στις προειδοποιήσεις του επί κεφαλής του Πενταγώνου Πητ Χέγκσεθ ότι θα πρέπει «να επιβληθεί κόστος» στην Ρωσσία αν δεν επιδείξει συντόμως ειρηνευτική πρόθεση.
Μία εκ των προτεραιοτήτων που τίθενται είναι η κάλυψις των κενών της ΕΕ σε εννέα πεδία: αεροπορική και πυραυλική άμυνα, παράγοντες που διευκολύνουν την ανάπτυξη, στρατιωτική κινητικότητα, συστήματα πυροβολικού, τεχνητή νοημοσύνη και κυβερνοασφάλεια, πυραύλους και πυρομαχικά, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και αντι-μη επανδρωμένα αεροσκάφη, χερσαίες μάχες και ναυτιλία. Το σχέδιο αναφέρει επίσης τομείς όπως η αμυντική ετοιμότης και ο ρόλος της Ουκρανίας, η οποία θα είναι βαρειά οπλισμένη και υποστηριζόμενη για να γίνει ένας «ατσάλινος σκατζόχοιρος», ικανός να αποτρέψει την ρωσσική επιθετικότητα.
Το έγγραφο αναφέρει ότι η ΕΕ θα βοηθήσει στην κινητοποίηση έως και 800 δισ. ευρώ για στρατιωτικές δαπάνες, συμπεριλαμβανομένων του προγράμματος SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ, για δάνεια έναντι όπλων, του υπό διαπραγμάτευσιν Ευρωπαϊκού Προγράμματος Βιομηχανίας Αμύνης, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αμύνης και, μόλις εγκριθεί το 2027, του επομένου πολυετούς προϋπολογισμού της Ενώσεως.
Περιλαμβάνει επίσης χρονοδιαγράμματα για τρία βασικά έργα: το Eastern Flank Watch, το οποίο θα ενσωματώσει συστήματα επιγείου αμύνης με συστήματα αεροπορικής αμύνης και αντι-μη επανδρωμένων αεροσκαφών και το «Ευρωπαϊκό Τείχος Μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών», που προετάθη προσφάτως από την Επιτροπή για την καλυτέρα προστασία των Ανατολικοευρωπαϊκών χωρών, την Ευρωπαϊκή Αεροπορική Ασπίδα για την δημιουργία ενός πολυεπιπέδου συστήματος αεραμύνης και μία Ασπίδα Αμύνης για το Διαστημικό Σύστημα. Η Επιτροπή ελπίζει ότι οι ηγέτες της ΕΕ θα εγκρίνουν αυτά τα τρία έργα μέχρι το τέλος του έτους. Για να είναι έτοιμα έως το 2030, συμφώνως προς το προσχέδιο του Οδικού Χάρτου, τα έργα σε όλους τους τομείς προτεραιότητος θα πρέπει να ξεκινήσουν το πρώτο εξάμηνο του 2026. Μέχρι το τέλος του 2028, θα πρέπει να έχουν τεθεί σε εφαρμογή έργα, συμβάσεις και χρηματοδότησις για την αντιμετώπιση των πλέον επειγουσών ελλείψεων.
Η Επιτροπή θέλει επίσης να χαρτογραφήσει την αύξηση της βιομηχανικής δυναμικότητος που απαιτείται για την κάλυψη των κενών και τον εντοπισμό κινδύνων και σημείων συμφορήσεως στην αλυσίδα εφοδιασμού σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί αμφιλεγόμενον, καθώς η ευρωπαϊκή βιομηχανία παραδοσιακώς διστάζει να μοιρασθεί με τις Βρυξέλλες πολλές πληροφορίες σχετικώς με την παραγωγή και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Μένει να διαφανεί αν όλα αυτά δύνανται να αντιστρέψουν την παραγωγική αποδυνάμωση και τις κατακερματισμένες εφοδιαστικές αλυσίδες, που απεκαλύφθησαν όταν οι Ευρωπαίοι εταίροι «υπεξαιρούσαν» οι μεν από τους δε φορτία μασκών κατά την κορύφωση της πανδημίας…
Μέχρι τώρα, πάντως, ο μόνος ηγέτης που έχει ασκήσει κριτική σε αυτούς τους σχεδιασμούς είναι ο Σλοβάκος Πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο. «Είμαι πεπεισμένος», ανέφερε σε ανάρτησή του, «ότι, συζητώντας συνεχώς για την Ουκρανία, εμείς στην ΕΕ καλύπτουμε την αδυναμία μας να αντιμετωπίσουμε τα βασικώτερα προβλήματά μας».
«Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο», προσέθεσε, «είχα μακρά τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πρόεδρο Αντόνιο Κόστα. Εξέφρασα την έκπληξή μου, που για άλλη μία φορά η Ουκρανία αντιμετωπίζεται ως το θέμα υψίστης προτεραιότητος, αντί των τεραστίων οικονομικών και πολιτικών προβλημάτων της ΕΕ. Υπενθύμισα επανειλημμένως στον κ. Κόστα ότι δεν ενδιαφέρομαι να ασχοληθώ με νέα πακέτα κυρώσεων κατά της Ρωσσίας, μέχρι να δω στα συμπεράσματα της συνόδου κορυφής πολιτικές οδηγίες προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το πως θα αντιμετωπίσει την κρίση στην αυτοκινητοβιομηχανία και τις υψηλές τιμές ενέργειας, που καθιστούν την ευρωπαϊκή οικονομία εντελώς μη ανταγωνιστική. Αρνούμαι να αφήσω τόσο σοβαρά ζητήματα να “αντιμετωπισθούν” στα συμπεράσματα της ΕΕ με γενικές φράσεις, ενώ λεπτομερείς αποφάσεις και θέσεις αφιερώνονται στην βοήθεια προς την Ουκρανία και την υποστήριξη στον πόλεμο».
*Το παρόν άρθρο δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ» στις 19/10/2025.
