Τα Σλαβικά Φύλα στον Ελλαδικό Χώρο – Μέρος Δ’: Η δημογραφία στην Πελοπόννησο και στην υπόλοιπη Ελλάδα

Γράφει ο Βαθυκύανος Γλαυκώψ

Στο προηγούμενο κεφάλαιο αποφανθήκαμε περί των αρχαιολογικών ευρημάτων κυρίων εν Πελοποννήσω. Εν τω παρόντι, αποπειράται η βάση των φιλολογικών μαρτυριών, περιληπτική αποδελτίωση πηγών καταδεικνύουσες όχι την δημογραφική πτώση, αλλά το υπερπληθές των γηγενών κατοίκων έναντι των Σλάβων επήλυδων.

Ο Στρατηγός της Ελλάδος δεν ήταν ασήμαντος ή χωρίς στρατιωτική δύναμη όπως φρονούσε μερίδα ιστορικών στο παρελθόν, ούτε ότι η Ελλάδα ερήμωσε από Έλληνες. Η εικονοκλαστική εξέγερση  του φίλαρχου Κοσμά (18 Απριλίου 727 μ.Χ.) και του στρατηγού του θέματος της Ελλάδος του Αγαλλιανού και του Σταφάνου, με την υποκίνηση του εικονοκλάστη πατριάρχη Ρώμης για να ανατραπεί ο εικονομάχος αυτοκράτωρ, Λέων Γ’ ο Ίσαυρος, αποτελεί τρανότατο παράδειγμα δημογραφικής ακμαιότητος και όχι ριζικής πληθυσμιακής καθόδο[1]. Αποκλείεται οι Σλάβοι να απάρτιζαν το στράτευμα και ταυτόχρονα να δηώνουν την Πελοπόννησο. Αλλά ο φιλόδοξος Κοσμάς δεν θα κατορθώσει να γίνει Αυτοκράτωρ. Ο στόλος τους ηττήθηκε έξω από την Κωνσταντινούπολη, από το υγρό πυρ των αυτοκρατορικών εικονομαχικών δυνάμεων.

Αξιοπρόσεκτο φαίνεται και το περιστατικό της πανώλης στην Κωνσταντινούπολη. Το 755, ο Κωνσταντίνος ο Ε’ συγκέντρωσε πληθυσμούς από την Ελλάδα και το νησιωτικό συγκρότημα του Αιγαίου πυκνώνοντας τον πληθυσμό της Ρωμαϊκής πρωτευούσης, ως επίλυση του δημογραφικού προβλήματος αυτής, εξαιτίας του λοιμού που ξέσπασε την Κωνσταντινούπολη[2]. Και εδώ προκύπτει ο συλλογισμός, ότι αφού ο Ελληνικός πληθυσμός αποδεκατίσθηκε πως δύναται να ο Αυτοκράτωρ να συγκεντρώνει πληθυσμό από τις περιοχές αυτές. Συν το γεγονός ότι ο αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος επιστρατεύει 2.660 επανδρωμένα από άνδρες όλων των θεμάτων[3].

Με τον δια της ατόπου απαγωγής διεκπεραιωθέντα συλλογισμό μας, προκύπτει ότι και στην περίπτωση που ο ίδιος (767 μ.Χ.)  συνωστίζει  οικοδόμους από τον ηπειρωτικό Ελλαδικό χώρο το Αιγαίο και την Θράκη και κατόπιν κελεύσματος εκ του ιδίου του Αυτοκράτορος, τους αποστέλλει στην Κωνσταντινούπολη για να επισκευάσουν το υδραγωγείο του Βαλεντινιανού αποβλέποντας στη βελτίωση της ποιότητος της υδροδοτήσεως στην Κωνσταντινούπολη, η κίνηση δεν μαρτυρεί την δημογραφική ελάττωση των Ελλήνων. Τουναντίον την διαψεύδει[4].

Αποκλείεται να είχαν οι εργάτες και οι έποικοι, απαρτιστεί από Σλάβους, διότι αφενός μεν, κάθε άλλο παρά φιλικοί δείχνουν εξαιτίας των ληστρικών επιδρομών, αφετέρου δε, ήταν μη αφομοιώσιμοι, άρα η επικοινωνία θα καθίστατο δυσπρόσιτη και εκείνοι δεν θα ενδείκνυνται προς εργασία. Μάλιστα, το επάγγελμα των εργατών ήταν οι επονομασάμενοι οστρακάριοι, ειδικευμένοι στην στεγανοποίηση δεξαμενών. Το ότι για ένα τόσο σπάνιο επάγγελμα εκλήθησαν 500 οστρακάριοι από την Ηπειρωτική Ελλάδα, τεκμαίρει ασυζητητί, τον πεπυκνωμένο πληθυσμό γηγενών Έλλήνων έναντι των Σλάβων επήλυδων. Στην δεύτερη περίπτωση, ο Θεοφάνης δεν μνημονεύει ούτε ένα, περί ασυνεννοησίας γεγονός επιβεβαιώνοντας την ελληνική εθνικότητα των οικοδόμων και των τεχνιτών. Τούτο ενισχύεται και από την σκέψη, ότι μηδέποτε ένας αυτοκράτωρ θα βασιζόταν σε έστω και λιγοστής κακής ποιότητος οικοδόμους. Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, είναι το ότι κάλεσε  επίσης τεχνίτες και από την μικρά Ασία οι οποίοι είναι Γραικοί, δηλαδή Έλληνες.

Αξιόλογη αφήγηση είναι αυτή της εξεγέρσεως του Θωμά του «Σλάβου».

Η εξέγερση αυτή, έλαβε χώρα το έτος 821. Ο Θωμάς, ορμώμενος εκ Αντιοχείας θα εκστρατεύσει κατά του αυτοκράτορος Μιχαήλ Β’. Ο Καραγιαννόπουλος, αναφέρει την προσόρμιση 350 πολεμικών πλοίων από το Θέμα της Ελλάδος. Η αναφορά αυτή, αποτελεί τον πέμπτο συνήγορο υπέρ της κατοίκηση ςτου Ελλαδικού χώρου υπό Ελλήνων κατά πλειοψηφία γηγενών και εν αντιθέσει των ελαχίστων Σλάβων. Σημειώνεται ότι οι Σλάβοι εκχριστιανίζονται κατά την Βασιλεία του αυτοκράτορα Βασιλείου Α’ του Μακεδόνος[5].

Αξιομνημόνευτη είναι και η παρακάτω προσκόμιση του λεγομένου Τακτικού των Εικονοκλαστών. Πρόκειται για κατάλογο στον οποίο κατεγράφησαν οι επισκοπές της μητροπόλεως Πελοποννήσου, Στερεάς Ελλάδος και Θεσσαλίας. Η σημασία του καταλόγου είναι σημαίνουσα, διότι αναφέρει πληθώρα πόλεων με χριστιανικό και συνάμα ελληνικό στοιχείο την στιγμή που οι επήλυδες Σλάβοι ήταν ακόμη παγανιστές. Το Τακτικό των εικονοκλαστών αντικρούει και καταρρίπτει σαφέστατα τον ισχυρισμό του παντελούς εκσλαβισμού της Ελλάδος και την αντικατάσταση των δήθεν γενοκτονημένων Ελλήνων υπό των Σλάβων[6].

Ως προς τα αρχαιολογικά δεδομένα, ανασκάφηκαν τριάντα πόρπες από την αγορά των Αθηνών, όπως επίσης και τριάντα πέντε κεραμοσκεπείς τάφους. Οι πόρπες είναι τύπου Balgota, άλλοι Κορίνθου και  άλλοι Συρακουσών. Οι τάφοι και οι πόρπες χρονολογούνται περί του 7^ου και 9^ου αιώνος[7]. Τα παραπάνω αναφερθέντα δεδομένα, συντείνουν το συμπέρασμα για την ύπαρξη συμπαγούς μη εκλειπομένου ελληνικού πληθυσμού ο οποίος δεν φαίνεται να ακολουθεί πτωτική πορεία. Ο ισχυρισμός περί δημογραφικής εκμηδενίσεως του αυτόχθονος πληθυσμού εν Ελλάδι, δυσκόλως ευσταθεί.

[1] Θεοφάνης Ομολογητής, Χρονογραφία, Αθήνα, εκδ. Αρμός, 2007, σ.1098. Επιπλέον, Νικηφόρου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Ιστορία Σύντομος, εκδόσεις Ντούμπαρτον Όακς, Ουάσιγκτον, 1990 (Niciphori Patriarchae Constantinopolitani Breviarum Historium,Dumbarton Oaks, Washingtoniae, 1990), 60: «καὶ πρὸς τὴν βασιλεύουσαν ἧκον· οἷς συμμίσγουσι πολέμῳ οἱ τῆς πόλεως καὶ πολλὰς τῶν περὶ αὐτὸν νηῶν ἐνέπρησαν. οἱ δὲ τὴν ἧτταν θεασάμενοι τῷ βασιλεῖ προσφεύγουσι. τῶν δὲ περὶ αὐτὸν ἀρχόντων τις Ἀγαλλιανὸς ὄνομα, ταῦτα θεασάμενος καὶ τῆς σωτηρίας ἑαυτοῦ ἀπογνούς, σὺν τῇ πανοπλίᾳ ἑαυτὸν τῷ βυθῷ παραδέδωκε. Κοσμᾶς δὲ καὶ ἕτερός τις Στέφανος συλληφθέντες τὰς κεφαλὰς ἀπετμήθησαν».

[2] Θεοφάνης Ομολογητής, ό. π., σ. 1164: «ὁμοίως καὶ ἐν τῇ πόλει, ὀλιγωθέντων τῶν οἰκητόρων αὐτῆς ἐκ τοῦ θανατικοῦ, ἤνεγκε συμφαμίλους ἐκ τῶν νήσων καὶ Ἑλλάδος καὶ τῶν κατωτικῶν μερῶν, καὶ ἐποίησεν οἰκῆσαι τὴν πόλιν καὶ κατεπύκνωσεν αὐτήν».

[3] Θεοφάνης Ομολογητής, ό. π., σ. 1188. 

[4] Θεοφάνης Ομολογητής, ό. π., σ. 1196:«….ἐπιλεξάμενος δὲ ἐκ διαφόρων τόπων τεχνίτας ἤγαγεν ἀπὸ μὲν Ἀσίας καὶ ἀπὸ τοῦ Πόντου οἰκοδόμους α καὶ χρίστας σʹ, ἀπὸ δὲ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν νησίων ὀστρακαρίους φʹ, ἐξ αὐτῆς δὲ τῆς Θρᾴκης ὀπέρας ε καὶ κεραμοποιοὺς σʹ· καὶ ἐπέστησεν αὐτοῖς ἄρχοντας ἐργοδιώκτας καὶ ἕνα τῶν πατρικίων. καὶ οὕτω τελεσθέντος τοῦ ἔργου εἰσῆλθε τὸ ὕδωρ ἐν τῇ πόλει».

[5] Ιωάννης Καραγιαννόπουλος, Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους, τόμος Β΄ εκδ. εκδοτικός οίκος Βάνιας, Θεσσαλονίκη, 1993,  σ.231. Σε υποσημείωση παραθέτει την αναφορά αντλήσεως της πληροφορίας η οποία ανευρίσκεται στον Συνεχιστή του Θεοφάνους « Συν. Θεοφ. 63,20.».

[6] Οι  κατάλογοι του «Τακτικού των Εικονοκλαστών,» αντλούνται εκ του έργου: Δημήτριος Τσουλκανάκης, Το Βυζάντιο και οι Σλάβοι του ελλαδικού χώρου, Αθήνα, εκδ. Αφοί Κυριακίδη, 2015,  σ. 117 και  σ. 135.

[7] Άννα Αβραμέα, Η Πελοπόννησος, Αθήνα εκδ. Μ.Ι.Ε.Τ. 2012.